- Finner du noe av interesse ? -














En database med slekt, bilder, historier etc. med tilknytning til Hemne-distriktet

Poteten kommer til Hemne.
Omtrent 200 år etter at poteten hadde kommet til Europa, ble den introdusert i Hemne. De som sørget for dette, var de såkalte "potet-prestene". Les om to av de.

Poteten ble tidligere kalt «djevelens frukt», ettersom den vokste under jorda.
Potet tok dei til å dyrke i Hemne i 1770-åra, ser det ut til. Som i andre bygder var det presten som gjekk føre med potetdyrkinga, og Hemne hadde to «potetprestar», Budde og Borch. Christoffer Budde (1752-75) var ein driftig gardbrukar på Øygarden, ein gard som han sjølv hadde kjøpt og budde på. Vi har ikkje nokon forteljing særskilt om potetdyrkinga hans, men det var nok inga annan som hadde sett i gang med det den gongen. Her må vi mesta få ta med frå ei skriftleg kjelde litt om potetdyrkinga i Hemne den første tida. 
Gerhard Schønning fortel om det i «Reiser gjennom en Del af Norge» i 1775: «Paa en upløiet Mossevold lægger man de Potatos, man vil sætte, efter hinanden, saa stort Rum mellem hver, man vil have, uden at gjøre videre derved. Siden lægger man ovenpaa hver af dem en liden Dynge Tang, saa meget behov gjøres, i en Haug, og dermed er alt bestilt. Her voxer Potatoserne op, meget fraudige, uden videre Lugging, Tilsyn eller Røgt.» Tradisjonen fortel at det vart gjort på ein annan måte og: Dei stappa hol i jorda, i radar bortover grasvollen, slepte ein potet nedi kvart hol og la jord og gjødsel oppå. Men det er ikkje fortalt om kor mykje potet dei fekk på den måten.
Etter Christoffer Budde kom Johan Schjelderup Borch som prest til Hemne i 1775 og vart der til han døydde i 1817. Om han er fortalt at han fekk poteter frå ein embetsbror i Danmark, og at han tok til å dyrke potet på Vesse (Vitsø), der han budde.
Om dette har vi ei forteljing etter ho Anne Kløstra, Legda-Ane, som var fødd på Dalem i 1809. Ho fortalte at mor hennar som ung jente tjente hos Borch på Vesse. Seint ein kveld kom ho heim til Dalem ein tur og hadde med seg nokre poteter i forkledet sitt. «Æ tøkt' ittj' de va nå gæle, for presten ha ei heil tynn!» sa ho. Bestemora gjømte potetane vel i kjellaren og sette dei om våren. Dei første åra hadde dei ikkje råd til å eta av. denne poteten, men det vart da etter kvart avla så mykje at dei kunne ta han i bruk. Dette var vel i 1780- eller 90-åra.
«Det va mesta som ei høgtid når vi fikk 3-4 poteta,» sa ho Ane. Vi vaska dem vel og grov dem ned i eldmørja borti mura. Så låg dem der te dem va døyvd, da va dem så god' att,» sa ho. Dette var truleg vanleg måte å bruke potet på den tida. Og lenge utover var det brukeleg å eta poteten med skinnet på, i alle fall først på vinteren. Ein måtte ikkje skrelle vekk noke av det som var etande. «Den som tek skinne tå poteta før jul, e ittj' val (verd) å få potet,» er det herma etter han Gammel-Terje Øygarda. Det var seinare enn det ho Legda-Ane fortalte om.
Etter kvart lærte dei å stelle poteten betre. Folk som mintest attover til 1830-åra, fortalte at dei hekta potetåkeren fint. Så grov karane forer, som kvinnfolka sette poteten nedi. Etterpå gjekk ein kar eller to og bar gjødsel frå fraudungen i aurfora og dryssa gjødsla fint ned på poteten. Til slutt var det å hekte att fora. Vi hører ikkje om at dei hyppa poteten før mykje seinare i tida.

( HENRIK SØDAL "I GAMMELTIDA" )